Your cargo, we connect beliefs
Hotline:0903.309.909
Home >> Tin Tức >> Tiêu chí CTSH là gì và cẩm nang chứng minh xuất xứ tránh bị bác C/O
Tóm tắt nhanh: Trong hoạt động xuất nhập khẩu hiện nay, việc chứng minh xuất xứ hàng hóa đóng vai trò then chốt để doanh nghiệp được hưởng ưu đãi thuế quan đặc biệt. Bài viết này sẽ phân tích chi tiết tiêu chí CTSH là gì cùng những hướng dẫn cụ thể giúp nhà xuất khẩu chuẩn bị hồ sơ kỹ thuật, bảng định mức và giải trình hải quan tự tin nhất.
- Định nghĩa kỹ thuật: CTSH là sự chuyển đổi phân nhóm mã HS ở cấp độ sáu chữ số giữa nguyên liệu nhập khẩu và thành phẩm đầu ra.
- Điều kiện bắt buộc: Tất cả nguyên phụ liệu không có xuất xứ sử dụng trong sản xuất phải khác mã HS với thành phẩm ở cấp sáu số.
- Rủi ro lớn nhất: Doanh nghiệp bị bác C/O và truy thu thuế nếu áp sai mã HS đầu vào hoặc lập bảng định mức BOM thiếu chính xác.
Khi tiếp cận các hiệp định thương mại tự do (FTA), nhiều doanh nghiệp thường lúng túng trước ma trận các quy tắc xuất xứ. Hiểu rõ tiêu chí CTSH là gì và cách chuẩn bị hồ sơ chứng minh sẽ giúp doanh nghiệp chủ động bảo vệ quyền lợi thuế quan của mình.
Mục lục
CTSH là viết tắt của cụm từ tiếng Anh Change in Tariff Sub-heading, được dịch sang tiếng Việt là chuyển đổi phân nhóm mã số hàng hóa ở cấp độ sáu chữ số. Đây là một tiêu chí nhỏ nằm trong nhóm quy tắc chuyển đổi mã số hàng hóa CTC (Change in Tariff Classification).
Để hiểu một cách đơn giản, một sản phẩm được coi là đạt tiêu chí CTSH khi tất cả các nguyên phụ liệu không có xuất xứ (NOM – Non-originating Materials) được nhập khẩu từ nước ngoài hoặc mua trong nước nhưng không chứng minh được nguồn gốc, sau quá trình sản xuất tại Việt Nam, đã được chuyển đổi sang một mã HS mới có sáu chữ số đầu tiên khác hoàn toàn với mã HS sáu chữ số của nguyên liệu ban đầu.
Quy tắc này chỉ áp dụng đối với công đoạn sản xuất hàng hóa cuối cùng để tạo thành thành phẩm xuất khẩu, nơi các nguyên vật liệu không có xuất xứ được hợp nhất và thay đổi bản chất vật lý hoặc công năng sử dụng.
Xem thêm: 6 Quy Tắc Áp Mã HS Cho Hàng Hoá Hiện Nay
Về mặt hải quan quốc tế, biểu thuế hài hòa (HS Code) được phân chia theo cấu trúc bậc thang: Chương (hai chữ số đầu), Nhóm (bốn chữ số đầu), Phân nhóm (sáu chữ số đầu) và Phân nhóm phụ (tám chữ số, tùy thuộc vào quốc gia). Khi hàng hóa có sự thay đổi mã HS ở cấp độ sáu chữ số, điều đó đồng nghĩa với việc sản phẩm đã trải qua một quá trình gia công và chế biến đủ sâu để tạo ra một phân nhóm sản phẩm mới hoàn toàn khác biệt so với nguyên liệu thô ban đầu.
Về mặt pháp lý tại Việt Nam, quy tắc CTSH được quy định cụ thể tại Thông tư 05/2018/TT-BCT của Bộ Công Thương về quy tắc xuất xứ hàng hóa, cùng các thông tư hướng dẫn thực thi từng hiệp định thương mại tự do (FTA) riêng biệt. Việc đạt tiêu chí CTSH là tấm vé thông hành pháp lý để doanh nghiệp xin cấp Giấy chứng nhận xuất xứ (C/O) ưu đãi thuế quan, giúp nâng cao năng lực cạnh tranh cho hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Để trực quan hóa quy tắc này, hãy cùng phân tích hai trường hợp điển hình sau:
Trường hợp thứ nhất là sản xuất nông sản xuất khẩu theo Hiệp định thương mại tự do ASEAN (ATIGA). Doanh nghiệp nhập khẩu hạt tiêu đen chưa xay từ quốc gia ngoài khối có mã HS là 0904.11. Sau khi đưa vào nhà máy tại Việt Nam tiến hành làm sạch, sấy khô và xay mịn, sản phẩm hạt tiêu đen đã xay thu được có mã HS là 0904.12. Do phân nhóm của thành phẩm (0904.12) đã khác với phân nhóm của nguyên liệu đầu vào (0904.11) ở chữ số thứ sáu, lô hàng này đạt tiêu chí CTSH và đủ điều kiện để xin C/O Form D.
Trường hợp thứ hai là sản xuất giày thể thao xuất khẩu theo Hiệp định đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP). Doanh nghiệp nhập khẩu vải dệt từ sợi tổng hợp có mã HS là 5407.61 từ quốc gia không thành viên để làm quai giày. Thành phẩm giày thể thao sau khi lắp ráp hoàn chỉnh có mã HS là 6404.11. Rõ ràng, mã HS sáu số của thành phẩm (6404.11) đã khác biệt hoàn toàn với mã HS sáu số của nguyên liệu vải dệt (5407.61). Do đó, sản phẩm này vượt qua bài kiểm tra CTSH một cách hợp lệ.

Trong nhóm quy tắc chuyển đổi mã số hàng hóa CTC, mức độ khắt khe của việc chuyển đổi giảm dần từ cấp Chương đến cấp Phân nhóm:
Tiêu chí hàm lượng giá trị khu vực RVC (Regional Value Content) đòi hỏi doanh nghiệp phải chứng minh tỷ lệ phần trăm giá trị nguyên vật liệu trong khối đạt một ngưỡng nhất định (ví dụ 40% giá FOB). Để làm được điều này, doanh nghiệp phải thiết lập hệ thống sổ sách kế toán chi tiết, theo dõi sát sao giá nguyên liệu nhập khẩu, chi phí nhân công trực tiếp, chi phí sản xuất chung và giá bán FOB. RVC rất dễ bị ảnh hưởng bởi biến động tỷ giá ngoại tệ và biến động giá nguyên liệu thế giới.
Ngược lại, tiêu chí CTSH mang lại sự ổn định và bảo mật thông tin cao hơn. Doanh nghiệp chỉ cần đối chiếu cấu trúc mã HS của nguyên liệu và thành phẩm thông qua bảng định mức kỹ thuật. Quá trình này không đòi hỏi doanh nghiệp phải tiết lộ các chi phí sản xuất nội bộ nhạy cảm hay biên lợi nhuận thực tế cho cơ quan cấp C/O, giúp bảo vệ bí mật kinh doanh tối đa.
| Tiêu chí | Cấp độ thay đổi | Mức độ khắt khe | Phù hợp với nhóm hàng | Ưu điểm cốt lõi |
|---|---|---|---|---|
| CC | 2 chữ số (Chương) | Rất cao | Nông sản, khoáng sản, thực phẩm thô | Khẳng định tính tự nhiên, bản địa cao |
| CTH | 4 chữ số (Nhóm) | Trung bình | Cơ khí, dệt may, đồ gỗ xuất khẩu | Phổ biến, dễ tra cứu trong các FTA |
| CTSH | 6 chữ số (Phân nhóm) | Linh hoạt | Thiết bị điện tử, hóa chất, lắp ráp phụ tùng | Cho phép dùng nguyên liệu cùng nhóm |
| RVC | Tỷ lệ phần trăm giá trị | Phức tạp | Ô tô, thiết bị y tế, hàng gia dụng lớn | Phù hợp khi không đạt chuyển đổi mã HS |
Nguồn: Tổng hợp từ tài liệu hướng dẫn quy tắc xuất xứ của phòng thương mại quốc tế và thực tế nghiệp vụ hải quan tại Việt Nam.

Bước đầu tiên và cũng là quan trọng nhất trong quy trình xác định CTSH là áp mã HS chính xác. Doanh nghiệp cần đối chiếu mô tả hàng hóa thực tế của cả thành phẩm xuất khẩu lẫn từng loại nguyên phụ liệu nhập khẩu với Danh mục hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu Việt Nam ban hành kèm theo Nghị định 26/2023/NĐ-CP.
Xem thêm: Cách Gửi Mẫu Sản Phẩm Xuất Khẩu 2026
Doanh nghiệp không nên chỉ dựa vào tên gọi thương mại trên hóa đơn của nhà cung cấp mà phải yêu cầu cung cấp tài liệu kỹ thuật chi tiết (catalogue, bản vẽ cấu tạo, thành phần hóa học) để xác định bản chất hàng hóa. Việc áp sai mã HS ở chặng này sẽ làm sai lệch toàn bộ kết quả đối chiếu CTSH chặng sau, dẫn đến nguy cơ C/O bị bác bỏ khi kiểm tra hồ sơ.
Không phải mặt hàng nào cũng được phép áp dụng tiêu chí CTSH. Mỗi hiệp định thương mại tự do (như EVFTA, CPTPP, RCEP) đều có một Phụ lục quy tắc cụ thể mặt hàng (PSR – Product Specific Rules) đính kèm theo Thông tư hướng dẫn của Bộ Công Thương.
Doanh nghiệp cần tra cứu mã HS sáu số của thành phẩm trong phụ lục này để xem hiệp định quy định tiêu chí xuất xứ bắt buộc là gì. Nếu danh mục PSR ghi rõ sản phẩm của bạn phải đạt tiêu chí CTSH, hoặc cho phép lựa chọn thay thế giữa CTSH và RVC, lúc đó doanh nghiệp mới tiến hành xây dựng hồ sơ theo tiêu chí này.
Khi đã có danh sách mã HS của thành phẩm và tất cả nguyên phụ liệu không có xuất xứ (NOM), doanh nghiệp lập bảng đối chiếu chéo. Hãy so sánh mã HS sáu số của thành phẩm với mã HS sáu số của từng loại nguyên liệu trong danh sách.
Nếu tất cả các nguyên liệu NOM đều có sáu số đầu tiên khác với sáu số đầu tiên của thành phẩm, lô hàng đã đạt tiêu chí CTSH. Nếu xuất hiện dù chỉ một loại nguyên liệu NOM trùng mã HS sáu số với thành phẩm, tiêu chí CTSH sẽ bị coi là không đạt (trừ khi doanh nghiệp áp dụng quy tắc De Minimis sẽ được phân tích ở phần sau).

Bảng định mức nguyên vật liệu (BOM – Bill of Materials) là tài liệu xương sống trong bộ hồ sơ giải trình tiêu chí CTSH. Một bảng BOM chuẩn mực gửi lên cơ quan cấp C/O cần được thiết lập dưới dạng bảng biểu chi tiết, bao gồm các cột thông tin bắt buộc:
Đi kèm với bảng BOM, doanh nghiệp phải nộp bản mô tả quy trình sản xuất (Manufacturing Process). Tài liệu này không được viết chung chung mà phải thể hiện chi tiết bằng sơ đồ khối kết hợp thuyết minh bằng lời:
Để cơ quan cấp C/O chấp nhận bảng BOM và quy trình sản xuất, doanh nghiệp phải đính kèm bộ chứng từ đối chiếu đầy đủ:
Lỗi phổ biến nhất của các doanh nghiệp mới xuất khẩu là chỉ tập trung đối chiếu mã HS của các nguyên liệu chính nhập khẩu trực tiếp, mà bỏ quên các nguyên phụ liệu nhỏ mua từ các chợ hoặc đơn vị thương mại lẻ trong nước (ví dụ như ốc vít, keo dán, thùng carton đóng gói).
Theo quy định, tất cả các nguyên liệu mua trong nước nếu không có hóa đơn GTGT hợp lệ và bản cam kết xuất xứ của nhà sản xuất đều bị cơ quan cấp C/O mặc định là nguyên liệu không có xuất xứ (NOM). Nếu các nguyên phụ liệu này vô tình trùng mã HS sáu số với thành phẩm, lô hàng của doanh nghiệp sẽ bị bác tiêu chí CTSH ngay lập tức.
Nhiều doanh nghiệp Việt Nam khi khai báo tờ khai nhập khẩu nguyên liệu thường bê nguyên mã HS do nhà bán hàng nước ngoài cung cấp trên Invoice. Điều này rất nguy hiểm vì hệ thống phân loại hàng hóa ở một số quốc gia có thể khác biệt so với Biểu thuế nhập khẩu của Việt Nam tại cấp độ sáu số hoặc tám số.
Xem thêm: Nộp Muộn C/O: Có Được Hưởng Ưu Đãi Thuế?
Khi xuất khẩu thành phẩm và xin C/O, cơ quan cấp sẽ kiểm tra chéo mã HS đầu vào. Nếu họ phát hiện mã HS khai báo chặng nhập khẩu trước đây bị sai so với bản chất thực tế của nguyên liệu, doanh nghiệp buộc phải làm thủ tục khai sửa đổi bổ sung tờ khai nhập khẩu cũ. Việc này không chỉ làm chậm tiến độ cấp C/O mà còn có thể khiến doanh nghiệp bị phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan.
Quy tắc De Minimis (tỷ lệ không đáng kể) là “phao cứu sinh” quan trọng dành cho các doanh nghiệp sản xuất các sản phẩm phức tạp có sử dụng một lượng nhỏ nguyên liệu NOM trùng mã HS sáu số với thành phẩm.
Theo quy định trong các FTA, nếu tổng trị giá của tất cả các nguyên liệu NOM không đạt tiêu chuẩn chuyển đổi mã HS (CTSH) chiếm tỷ lệ không quá 10% giá FOB của thành phẩm (hoặc không quá 10% tổng trọng lượng đối với hàng dệt may), sản phẩm đó vẫn được coi là đạt tiêu chí CTSH. Doanh nghiệp cần nắm rõ quy tắc này để đưa vào bảng tính định mức giải trình khi nộp hồ sơ, tránh việc tự ý từ bỏ quyền xin C/O khi thấy có nguyên liệu trùng mã HS.
HL Shipping từng xử lý trường hợp một doanh nghiệp xuất khẩu linh kiện điện tử bằng nhựa sang thị trường Hàn Quốc theo Hiệp định VKFTA. Lô hàng bị VCCI từ chối cấp C/O do trong bảng định mức BOM có sử dụng hạt nhựa màu nhập khẩu từ Trung Quốc có cùng phân nhóm HS sáu số với linh kiện thành phẩm (cùng phân nhóm 3926.90).
Sau khi tiếp nhận hồ sơ, chuyên viên của HL Shipping đã tiến hành phân tích chi tiết cấu trúc chi phí của doanh nghiệp. Chúng tôi phát hiện tổng trị giá của hạt nhựa màu Trung Quốc chỉ chiếm 4,5% giá trị FOB của lô hàng xuất khẩu. HL Shipping đã lập tức xây dựng lại bảng BOM giải trình theo quy tắc De Minimis (áp dụng điều khoản tỷ lệ tối thiểu dưới 10% của hiệp định VKFTA), đồng thời chuẩn bị sơ đồ quy trình đúc phun nhựa chi tiết tại nhà máy. Kết quả, hồ sơ giải trình được chấp nhận và doanh nghiệp được cấp C/O Form VK trong vòng 24 giờ làm việc tiếp theo, kịp thời hạn thanh toán thư tín dụng (L/C).
Thông thường, nếu bất kỳ nguyên liệu không có xuất xứ nào trùng mã HS ở cấp độ sáu số với thành phẩm đầu ra thì sản phẩm đó không đáp ứng tiêu chí CTSH. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn có hai hướng xử lý hợp lệ. Một là chứng minh nguyên liệu đó có xuất xứ thuần túy Việt Nam bằng các chứng từ mua bán nội địa hợp chuẩn. Hai là áp dụng quy tắc De Minimis để chứng minh trị giá của phần nguyên liệu trùng mã này chiếm tỷ lệ dưới 10% giá trị FOB của thành phẩm.
Trên ô số 8 (Origin criterion) của các mẫu Giấy chứng nhận xuất xứ (C/O) ưu đãi thuế quan, cách ghi tiêu chí xuất xứ CTSH sẽ khác nhau tùy theo quy định của từng hiệp định:
Doanh nghiệp cần tra cứu kỹ hướng dẫn kê khai của từng hiệp định để ghi đúng ký hiệu, tránh lỗi khai sai tiêu chí xuất xứ khiến hải quan nước nhập khẩu bác bỏ C/O.
Trong hầu hết các hiệp định thương mại tự do, tiêu chí chuyển đổi mã HS (CTC) và hàm lượng giá trị khu vực (RVC) là hai tiêu chí độc lập mang tính chất thay thế (co-equal criteria). Doanh nghiệp chỉ cần chọn và đáp ứng một trong hai tiêu chí để xin C/O. Tuy nhiên, trong một số hiệp định FTA thế hệ mới, đối với một số nhóm hàng đặc thù (như linh kiện cơ khí chính xác, thiết bị điện), danh mục PSR có thể yêu cầu tiêu chí kết hợp (ví dụ vừa phải đạt CTSH vừa phải có RVC tối thiểu 35%). Doanh nghiệp bắt buộc phải tra cứu kỹ danh mục PSR để áp dụng đúng quy tắc.
Khi có đoàn kiểm tra sau thông quan (hậu kiểm) của cơ quan hải quan hoặc đoàn xác minh xuất xứ từ nước nhập khẩu, doanh nghiệp cần xuất trình được bộ hồ sơ thực tế lưu trữ tại nhà máy. Bộ hồ sơ này bao gồm: bảng định mức BOM gốc có ký đóng dấu của ban giám đốc, phiếu xuất kho nguyên vật liệu tương ứng với từng lệnh sản xuất của lô hàng, nhật ký vận hành máy móc thể hiện thời gian chạy hàng thực tế, và chứng từ mua bán nguyên liệu trùng khớp với định mức tiêu hao khai báo trên C/O. Mọi số liệu giải trình phải nhất quán giữa sổ sách kế toán thuế và số liệu hải quan.
Hiểu rõ tiêu chí CTSH là gì và cách chuẩn hóa hồ sơ kỹ thuật là chìa khóa vàng giúp doanh nghiệp xuất khẩu tối ưu hóa lợi ích thuế quan và phòng ngừa các rủi ro hậu kiểm hải quan phức tạp.
Thay vì tự mình loay hoay với ma trận mã HS và quy tắc xuất xứ đầy tính kỹ thuật, doanh nghiệp có thể hợp tác với một đối tác chuyên nghiệp để được tư vấn lộ trình an toàn nhất. HL Shipping, với vai trò là một cố vấn logistics chuyên sâu, luôn sẵn sàng hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng bảng định mức BOM chuẩn mực, tối ưu hóa quy trình sản xuất và hoàn tất hồ sơ xin C/O nhanh chóng, minh bạch chi phí chặng đầu đến chặng cuối.
Liên hệ ngay với HL Shipping để nhận tư vấn giải pháp xin C/O tiêu chí CTSH và chuẩn hóa hồ sơ hải quan xuất khẩu tại hlshipping.com.
HL Shipping Co.,Ltd là một đơn vị giao nhận vận tải có trụ sở tại Hồ Chí Minh, Việt Nam. Với hơn 10 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực vân tải biển và hàng không. Chúng tôi tự tin là địa chỉ lý tưởng để cung cấp các dịch vụ vận tải hàng hóa, logistics. Đáp ứng được mọi yêu cầu của Quý Khách. Nếu bạn cần hỗ trợ gì về khai báo hải quan, vận tải hàng hóa nội địa…. Thì gọi ngay HLshipping để được hỗ trợ và tư vấn miễn phí.